Sách đã hết thời hạn bảo hộ quyền tác giả được đưa lên nhiều kho công cộng và đọc được hoàn toàn hợp pháp. Đó là một kho khổng lồ và miễn phí thật. Nhưng có một bẫy ít ai nói: phần lớn những sách này được viết cách đây rất lâu, nên ngôn ngữ trong đó không phải thứ ngôn ngữ bạn cần học để dùng hôm nay.
- Sách hết thời hạn bảo hộ thường là sách cũ, ngôn ngữ có thể đã lỗi thời.
- Ba loại nguồn: kho sách hết hạn bảo hộ, sách do tác giả chủ động mở, và tài liệu do tổ chức công bố.
- Với người học, loại thứ hai và thứ ba thường dùng được hơn loại thứ nhất.
- Luôn phân biệt nguồn hợp pháp với trang chia sẻ sách đang được bảo hộ.
Ba loại nguồn đọc hợp pháp
Ba loại dưới đây khác nhau về cả nội dung lẫn mức độ hữu ích cho người học ngoại ngữ. Loại đầu tiên nổi tiếng nhất nhưng lại ít hợp nhất, vì thời gian bảo hộ dài nên thứ vào được kho công cộng thường là sách của nhiều thập kỷ trước.
Vì sao sách cũ khó cho người học
Ngôn ngữ thay đổi, và sách của một trăm năm trước mang theo cả từ vựng lẫn cấu trúc mà người bản ngữ hôm nay không dùng nữa. Với người học, hệ quả rất cụ thể: bạn tốn công nhớ những cách nói không dùng được trong hội thoại thật, và đôi khi còn nói ra những câu nghe rất lạ tai. Điều này không có nghĩa là không nên đọc tác phẩm cổ điển — chỉ là nên đọc chúng khi đã vững, như một lựa chọn thưởng thức, chứ đừng lấy chúng làm nguồn xây vốn từ ở giai đoạn đầu.
Cách chọn được cuốn dùng được
Bốn tiêu chí dưới đây lọc rất nhanh trong một kho khổng lồ. Tiêu chí đầu tiên là tiêu chí đơn giản nhất và hiệu quả nhất: nhìn năm xuất bản trước khi nhìn tựa sách.
Sai lầm thường gặp
- Tải tác phẩm kinh điển vì thấy tên quen, rồi bỏ ở chương hai vì ngôn ngữ quá xa lạ.
- Học thuộc những cách nói cổ rồi dùng trong hội thoại, khiến người nghe thấy rất lạ.
- Nhầm trang chia sẻ sách đang được bảo hộ với kho sách hợp pháp.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết một cuốn đã hết thời hạn bảo hộ?
Thời hạn bảo hộ khác nhau theo từng nước và theo từng loại tác phẩm, nên đây là chỗ không nên tự suy đoán. Cách an toàn là dùng các kho sách công cộng có uy tín, vì họ đã kiểm tra tình trạng pháp lý trước khi đưa lên.
Đọc tác phẩm cổ điển có vô ích không?
Không vô ích, chỉ là không hợp mục đích xây vốn từ dùng hằng ngày. Nếu bạn yêu thích văn học thì việc đọc chúng vẫn có giá trị lớn về động lực, và động lực lại là thứ giữ bạn ở lại với ngôn ngữ.
Có nguồn nào cho sách hiện đại miễn phí hợp pháp không?
Có, chủ yếu ở hai hướng: sách do chính tác giả hoặc nhà xuất bản chủ động công bố mở, và kho tài nguyên số của thư viện công cộng nơi bạn ở. Hướng thứ hai thường phong phú hơn nhiều người tưởng.
Đọc trên máy tính hay in ra tốt hơn?
Tùy thói quen, nhưng với sách dài thì nhiều người tập trung tốt hơn khi đọc trên thiết bị chuyên đọc hoặc bản in, vì ít bị gián đoạn hơn. Điều quan trọng hơn định dạng là bạn có duy trì được nhịp đọc hay không.