Học bằng tài liệu miễn phí là lựa chọn hoàn toàn hợp lý. Nhưng "miễn phí" chỉ có nghĩa là không trả bằng tiền. Bạn vẫn trả bằng những thứ khác: thời gian đi tìm và lọc, sự chú ý bị quảng cáo cắt ngang, bộ nhớ điện thoại, tiền in, và một khoản khó thấy nhất là cái giá của việc cứ vài tuần lại đổi nguồn. Không khoản nào trong số đó là lý do để bỏ tài liệu miễn phí. Chúng chỉ cần được nhìn thấy, vì cái gì nhìn thấy được thì mới giảm được. Bài này tách từng khoản ra, kèm cách giảm cụ thể.
Khoản lớn nhất: thời gian tìm và lọc
Với tài liệu trả phí, người khác đã làm hộ bạn phần chọn lọc: một nhóm biên soạn quyết định học gì trước, học gì sau, bỏ gì. Với tài liệu miễn phí, phần việc đó rơi vào tay bạn. Rất nhiều người tự học dành nhiều giờ trong tuần đầu chỉ để đọc danh sách "tài liệu hay nhất", tải về, mở thử, rồi tải tiếp.
Tìm kiếm có cảm giác như đang học, nhưng không phải học. Một cách tự kiểm: cuối tuần, ước lượng xem bạn dành bao nhiêu thời gian để học thật (nghe, đọc, nói, làm bài) và bao nhiêu để tìm, sắp xếp, tải tài liệu. Nếu phần tìm kiếm lớn hơn phần học, khoản chi phí ẩn này đang ăn mất việc học.
Cách giảm
- Đặt giới hạn: tối đa hai buổi để chọn bộ tài liệu chính, sau đó đóng tab tìm kiếm.
- Chọn một nguồn chính cho mỗi kỹ năng, không chọn hai.
- Lập một danh sách "để sau" cho những nguồn hay gặp phải, nhưng chỉ xem lại danh sách đó khi đã học xong một chặng.
Quảng cáo và thông báo: cái giá trả bằng sự chú ý
Nhiều ứng dụng và trang web miễn phí sống nhờ quảng cáo. Mỗi lần một quảng cáo chen vào giữa bài, bạn mất vài giây, nhưng cái mất lớn hơn là mạch tập trung. Ai từng bị gọi điện giữa lúc đang đọc đều biết: tắt máy rồi vẫn phải mất một lúc mới quay lại đúng nhịp như trước. Với việc nghe hiểu hoặc đọc một bài dài, một lần cắt ngang có thể khiến bạn phải nghe lại từ đầu đoạn.
Cách giảm
- Ưu tiên nguồn không có quảng cáo khi cùng chất lượng: học liệu của đài truyền hình công cộng, tổ chức giáo dục, thư viện số, kho sách hết hạn bảo hộ.
- Với những ứng dụng có quảng cáo, tải nội dung về máy rồi học ở chế độ máy bay nếu ứng dụng cho phép.
- Tắt thông báo của mọi ứng dụng khác trong giờ học; thông báo tin nhắn cắt ngang còn mạnh hơn quảng cáo.
Dung lượng và thiết bị
Tài liệu miễn phí thường đến dưới dạng tệp lớn: giáo trình quét thành PDF hàng trăm trang, tệp nghe chất lượng cao, video tải về. Điện thoại đầy bộ nhớ thì chạy chậm, ứng dụng học bị đóng giữa chừng, và bạn mất thời gian xoá bớt. Đây là chi phí ít ai tính nhưng rất hay gặp ở người học bằng điện thoại cũ.
Cách giảm
- Chỉ tải những chương sắp học, không tải cả bộ.
- Học xong một chương thì xoá tệp nghe của chương đó, chỉ giữ lại phần ghi chú của bạn.
- Với PDF quét, nếu chỉ cần phần bài tập, hãy tách riêng những trang đó.
In ấn: khi nào đáng, khi nào không
Nhiều người thích học trên giấy, và có lý do: đọc trên giấy ít bị phân tâm hơn, ghi chú dễ hơn. Nhưng in cả một giáo trình dày mấy trăm trang thì tốn tiền in, và thường in xong chỉ dùng được vài chục trang đầu. Cách hợp lý là in theo chặng: in bài tập của hai ba tuần tới, làm xong mới in tiếp. Thư viện công cộng và thư viện trường đôi khi có sẵn bản in của giáo trình phổ biến để mượn, đáng hỏi trước khi in.
Khoản khó thấy nhất: cái giá của việc nhảy nguồn
Đây là chi phí ẩn tốn kém nhất, và tài liệu miễn phí làm nó dễ xảy ra hơn. Khi nguồn mới không tốn đồng nào, bạn không có lý do để ở lại với nguồn cũ lúc nó bắt đầu khó. Học được ba tuần ở giáo trình A, gặp phần khó, bạn chuyển sang giáo trình B. Giáo trình B lại bắt đầu từ chào hỏi và bảng chữ cái. Ba tuần sau, gặp phần khó, bạn chuyển sang C.
Kết quả quen thuộc: sau nửa năm, bạn đã học phần mở đầu của năm sáu tài liệu, rất vững phần chào hỏi và số đếm, và chưa bao giờ đi qua được đoạn giữa của bất kỳ tài liệu nào. Đoạn giữa lại chính là đoạn đưa bạn từ người mới bắt đầu thành người dùng được ngôn ngữ.
Cách giảm
- Đặt quy tắc: chỉ đổi tài liệu chính khi đã đi qua ít nhất hai phần ba của nó, hoặc khi có lý do cụ thể ghi ra được bằng một câu (ví dụ "không có ghi âm", "giải thích sai").
- Khi gặp phần khó, đừng đổi tài liệu, hãy tìm một nguồn phụ giải thích riêng phần đó, rồi quay lại tài liệu chính.
- Theo dõi tiến độ bằng số bài đã xong trong tài liệu chính. Con số này nhắc bạn rằng bỏ dở là mất phần đã đi.
Khoản cuối: công sức tự ghép lộ trình
Một giáo trình trả phí thường đi kèm sẵn sách bài tập, ghi âm, đề kiểm tra cuối chương, tất cả khớp với nhau. Với nguồn miễn phí, bạn hay phải tự ghép: giáo trình ngữ pháp từ chỗ này, bài nghe từ chỗ kia, bài đọc từ chỗ khác. Ghép được là tốt, nhưng mỗi lần ghép bạn phải tự kiểm xem độ khó có khớp không, từ vựng có nối nhau không. Cách giảm: chọn một nguồn có lộ trình làm khung, các nguồn khác chỉ bổ sung theo đúng chủ đề của khung đó trong tuần.
Tính nhanh chi phí ẩn của chính bạn
| Khoản | Câu hỏi tự kiểm | Dấu hiệu đang tốn nhiều |
|---|---|---|
| Thời gian lọc | Tuần này tìm tài liệu bao lâu? | Lâu hơn thời gian học thật |
| Quảng cáo, thông báo | Mỗi buổi bị cắt ngang mấy lần? | Phải nghe, đọc lại từ đầu đoạn |
| Dung lượng | Điện thoại có báo đầy bộ nhớ không? | Ứng dụng học bị đóng giữa chừng |
| In ấn | Đã in bao nhiêu trang chưa dùng? | Chồng giấy in chưa động tới |
| Nhảy nguồn | Đang dùng tài liệu chính thứ mấy? | Học lại phần mở đầu nhiều lần |
Nếu bạn muốn một lộ trình đã có thứ tự sẵn để khỏi tốn công tự sắp, các bài học miễn phí tại ngonngu.com/hoc đi theo từng chặng, học xong chặng này mới mở chặng sau.
Câu hỏi thường gặp
Tự học bằng tài liệu miễn phí có thật sự không tốn gì không?
Không tốn tiền nhưng vẫn tốn thời gian lọc nguồn, sự chú ý khi gặp quảng cáo, bộ nhớ thiết bị và đôi khi tiền in. Nhận ra những khoản này giúp bạn giảm chúng.
Vì sao tự học mãi vẫn chỉ ở trình độ mới bắt đầu?
Một nguyên nhân hay gặp là đổi tài liệu mỗi khi gặp phần khó, nên chỉ học đi học lại phần mở đầu. Hãy giữ một tài liệu chính đến ít nhất hai phần ba trước khi tính chuyện đổi.
Có nên in giáo trình ra giấy để học không?
Nên in theo chặng, chỉ phần của vài tuần tới. In cả bộ thường lãng phí vì phần lớn không được dùng tới.
Làm sao tránh quảng cáo khi học bằng ứng dụng miễn phí?
Ưu tiên nguồn của tổ chức giáo dục, đài công cộng, thư viện số vốn không có quảng cáo. Với ứng dụng có quảng cáo, tải nội dung về rồi học ở chế độ máy bay nếu được.
