Trong tất cả các điều kiện của tài liệu mở, ghi nguồn là điều kiện xuất hiện nhiều nhất và cũng tốn ít công nhất. Vấn đề duy nhất là nhiều người ghi không đủ thông tin, khiến việc ghi nguồn mất tác dụng: người đọc không lần về được tài liệu gốc.
- Bốn thông tin cần có: tên tài liệu, tác giả hoặc tổ chức, nơi lấy, và điều kiện sử dụng.
- Tiêu chí kiểm tra: người đọc có lần về được bản gốc không.
- Ghi ngay lúc lấy tài liệu, đừng để lúc chia sẻ mới đi tìm lại.
- Nếu tài liệu có hướng dẫn ghi nguồn riêng thì làm theo hướng dẫn đó.
Bốn thông tin cần có
Bốn thông tin dưới đây tạo thành một dòng ghi nguồn đủ dùng cho hầu hết tình huống. Thông tin thứ ba hay bị bỏ nhất và cũng quan trọng nhất về mặt thực dụng, vì thiếu nó thì người đọc biết tên tài liệu nhưng không tìm được nó ở đâu.
Cách ghi trong từng tình huống
Hình thức ghi thay đổi theo nơi bạn dùng lại, nhưng bốn thông tin thì giữ nguyên. Bảng dưới nêu cách gọn cho các tình huống thường gặp nhất với người học và người dạy.
Bốn lỗi khiến việc ghi nguồn thành vô nghĩa
Bốn lỗi dưới đây rất phổ biến và đều dẫn tới cùng một hệ quả: người đọc không lần về được bản gốc, nên việc ghi nguồn không phục vụ được mục đích của nó. Lỗi thứ nhất phổ biến nhất — ghi tên nơi bạn tình cờ thấy tài liệu thay vì nơi nó được công bố chính thức.
Sai lầm thường gặp
- Để tới lúc chia sẻ mới đi tìm lại nguồn, và thường không tìm ra nữa.
- Ghi nguồn là trang mà bạn tình cờ thấy tài liệu, thay vì nơi công bố chính thức.
- Bỏ qua dòng điều kiện sử dụng của bản gốc, khiến người nhận không biết họ được làm gì.
Câu hỏi thường gặp
Chia sẻ trong nhóm kín có cần ghi nguồn không?
Nên ghi, vì tài liệu thường được chuyển tiếp ra ngoài nhóm và lúc đó thông tin nguồn đã mất. Ghi ngay từ đầu cũng giúp chính bạn tìm lại về sau.
Ghi nguồn có thay được việc xin phép không?
Không. Ghi nguồn đáp ứng điều kiện ghi nguồn, còn phạm vi bạn được làm gì thì do các điều kiện khác quyết định. Nếu tài liệu không cho phép phân phối lại thì việc ghi nguồn không làm điều đó trở nên được phép.
Dùng ý tưởng chứ không sao chép nội dung thì có cần ghi không?
Không bắt buộc theo điều kiện của giấy phép, nhưng ghi lại vẫn là thông lệ tốt và giúp người đọc tìm được nguồn sâu hơn. Nếu bạn diễn đạt lại toàn bộ bằng ngôn từ của mình thì một dòng nêu nguồn tham khảo là đủ.
Nên lưu thông tin nguồn ở đâu?
Ngay cùng chỗ với tài liệu, chẳng hạn một dòng ghi trong tên tệp hoặc một tệp ghi chú đi kèm. Cách này tốn vài giây lúc tải và tiết kiệm rất nhiều công về sau.