Đổi ngôn ngữ điện thoại sang tiếng đang học: được gì, rủi ro gì và cách quay lại khi lạc

Đổi ngôn ngữ điện thoại sang tiếng đang học là lời khuyên ai cũng từng nghe, và nó có cơ sở: mỗi ngày bạn nhìn điện thoại hàng trăm lần, nên những từ như cài đặt, lưu, xoá, chia sẻ, tải về sẽ thấm vào đầu mà không cần ôn. Nhưng người làm theo cũng hay kể những chuyện dở khóc dở cười: không tìm được cách tắt báo thức, lỡ xoá ảnh vì không hiểu hộp thoại, ứng dụng ngân hàng hiện thông báo bằng thứ tiếng không đọc nổi. Bài này giúp bạn quyết định có nên đổi không, đổi lúc nào, giữ lại gì bằng tiếng Việt, và quan trọng nhất là đường quay về khi lạc.

Đổi ngôn ngữ thật ra dạy bạn những gì

Hãy thực tế về lợi ích. Giao diện điện thoại dạy một bộ từ vựng hẹp nhưng rất chắc: động từ thao tác, danh từ chỉ chức năng, những câu thông báo ngắn. Ví dụ với tiếng Nhật bạn sẽ gặp mỗi ngày 設定 (せってい, cài đặt), 削除 (さくじょ, xoá), 保存 (ほぞん, lưu). Với tiếng Hàn là 설정, 삭제, 저장. Với tiếng Đức là Einstellungen, Löschen, Speichern. Với tiếng Pháp là Paramètres, Supprimer, Enregistrer.

Những từ này có hai đặc điểm. Thứ nhất, bạn đã biết sẵn nghĩa vì đã quen vị trí nút, nên não không phải đoán, chỉ gắn chữ mới vào thứ đã hiểu. Thứ hai, chúng xuất hiện lặp lại rất dày, đúng điều kiện lý tưởng để nhớ lâu. Ngoài từ, bạn còn quen với văn phong thông báo: câu ngắn, lịch sự, thường ở dạng mệnh lệnh nhẹ hoặc câu hỏi xác nhận.

Điều giao diện không dạy: hội thoại, văn nói, từ vựng đời sống ngoài thiết bị. Đổi ngôn ngữ điện thoại là một lớp tiếp xúc phụ, không thay được nghe, đọc, nói có chủ đích. Đừng kỳ vọng nó kéo trình độ lên đáng kể.

Khi nào nên đổi và khi nào chưa

• Chưa nên khi bạn vừa bắt đầu và chưa đọc được chữ của thứ tiếng đó. Với tiếng Nhật, Hàn, Trung, Thái, Nga, nếu chưa đọc được bảng chữ, giao diện chỉ là các hình vẽ và bạn sẽ thao tác theo trí nhớ vị trí, không học được gì.
• Nên thử khi đã qua trình độ sơ cấp, đọc được chữ và biết vài trăm từ. Lúc này bạn đoán được nhiều từ giao diện từ ngữ cảnh, phần còn lại tra rất nhanh.
• Cân nhắc kỹ nếu điện thoại là công cụ làm việc chính, bạn hay nhận cuộc gọi khẩn, hay dùng điện thoại để chuyển tiền. Một thao tác nhầm ở những việc này tốn kém hơn nhiều so với lợi ích học được.

Chuẩn bị đường lùi trước khi đổi

Bước này là lý do bài viết tồn tại. Người lạc trong giao diện lạ thường không phải vì không hiểu tiếng, mà vì không nhớ đường tới mục ngôn ngữ để đổi lại.

1. Đi thử đường đổi ngôn ngữ một lần bằng tiếng Việt, đếm số lần chạm và nhớ biểu tượng của từng mục. Biểu tượng bánh răng, biểu tượng quả địa cầu không đổi theo ngôn ngữ.
2. Chụp màn hình từng bước và gửi vào máy khác, hoặc nhờ người nhà giữ. Nếu lạc, bạn có bản đồ để đi lại.
3. Biết rằng danh sách ngôn ngữ luôn hiện tên tiếng Việt bằng chính tiếng Việt. Trong mục chọn ngôn ngữ, mỗi thứ tiếng được ghi bằng tên của chính nó, nên dù giao diện đang là tiếng gì, bạn vẫn sẽ nhận ra dòng "Tiếng Việt".
4. Trên nhiều máy, bạn có thể thêm vài ngôn ngữ vào danh sách ưu tiên và kéo lên kéo xuống. Giữ tiếng Việt ở vị trí thứ hai trong danh sách để đổi về chỉ cần kéo một lần.

Những gì nên giữ bằng tiếng Việt

Đổi ngôn ngữ hệ thống không có nghĩa là mọi thứ phải đổi theo. Phần lớn điện thoại tách riêng ngôn ngữ, vùng và từng ứng dụng.

Giữ vùng là Việt Nam

Cài đặt vùng quyết định định dạng ngày tháng, đơn vị tiền, cách viết số. Nếu đổi cả vùng, ngày 03/04 có thể bị hiểu thành ngày 4 tháng 3, dấu chấm và dấu phẩy trong số tiền đổi chỗ. Chỉ đổi ngôn ngữ, giữ vùng.

Ứng dụng tài chính và y tế

Nhiều điện thoại cho đặt ngôn ngữ riêng cho từng ứng dụng. Hãy để ứng dụng ngân hàng, ví điện tử, ứng dụng y tế ở tiếng Việt. Hộp thoại xác nhận chuyển tiền không phải chỗ để luyện đọc hiểu.

Bàn phím tiếng Việt

Giữ bàn phím tiếng Việt làm bàn phím chính, thêm bàn phím của thứ tiếng đang học làm bàn phím phụ. Nếu không, tính năng tự sửa chính tả sẽ biến tin nhắn tiếng Việt của bạn thành chuỗi từ lạ.

Trợ lý giọng nói và chỉ đường

Trợ lý giọng nói đổi theo ngôn ngữ hệ thống sẽ chỉ hiểu lệnh bằng thứ tiếng mới. Đây là bài luyện phát âm thú vị khi ở nhà, nhưng khi lái xe thì giọng chỉ đường bằng thứ tiếng chưa thạo là nguy hiểm. Đặt riêng ngôn ngữ cho ứng dụng bản đồ.

Biến giao diện thành bài học có chủ đích

Để lợi ích không dừng ở mức "nhìn quen mặt chữ", thêm hai việc nhỏ:

• Mỗi tuần chép năm từ giao diện bạn gặp nhiều nhất vào thẻ ôn tập, kèm câu đầy đủ chứa từ đó. Ví dụ câu thông báo xác nhận xoá bằng tiếng Anh: Are you sure you want to delete this item? Một câu như vậy dạy cả cấu trúc Are you sure you want to... dùng được trong đời thường.
• Đọc to thông báo khi có thời gian, như đọc một câu ngắn trong sách. Với tiếng Nhật, tiếng Hàn, chú ý cách giao diện dùng thể lịch sự, khác hẳn văn nói thân mật trong phim.

Song song, đừng quên phần học chính. Giao diện là thứ bạn gặp thụ động; cần có những buổi học chủ động như các bài học theo cấp độ để từ vựng giao diện có chỗ bám vào hệ thống.

Khi nào nên đổi lại

Nếu sau hai tuần bạn vẫn né không dám mở cài đặt, hay bỏ qua thông báo vì lười đọc, nghĩa là giao diện đang vượt sức. Đổi lại tiếng Việt không phải thất bại. Hãy thử lại sau vài tháng, hoặc chỉ đổi ngôn ngữ trên một thiết bị ít quan trọng như máy tính bảng, đồng hồ, hoặc một điện thoại cũ dùng riêng cho việc học.

Câu hỏi thường gặp