Các kênh video dạy ngôn ngữ miễn phí ngày càng nhiều và càng hay, nhưng xem video có một cái bẫy: mọi thứ trôi qua dễ dàng, giáo viên giải thích rõ, bạn gật đầu hiểu hết. Để chắc ăn, bạn ghi chép thật chăm. Một tuần sau mở vở, bạn thấy một danh sách từ không có ngữ cảnh, vài câu chép dở dang, một mũi tên chỉ vào chữ "quan trọng!!" mà không nhớ quan trọng vì sao. Ghi chép khi xem video cần một cách khác ghi chép trên lớp, vì bạn có quyền dừng, tua lại và quay về bất cứ lúc nào. Bài này chỉ ra năm thứ đáng chép, một cách chia trang đơn giản, và cách ôn để những ghi chép đó thật sự được dùng.
Vì sao ghi chép kiểu chép bảng không hợp với video
Trên lớp, bạn chép vì lời thầy cô nói xong là mất. Với video, lời nói không mất: nó vẫn ở đó, tua lại được. Vì vậy chép lại toàn bộ lời giảng là việc thừa, lại tốn thời gian và làm bạn mải viết mà bỏ lỡ phần tiếp theo. Ghi chép khi xem video có nhiệm vụ khác: lưu lại những gì video không lưu hộ bạn. Đó là ví dụ của chính bạn, câu hỏi của chính bạn, và đường dẫn để quay lại đúng chỗ cần.
Năm thứ đáng chép
1. Tên video và mốc thời gian
Ở đầu mỗi trang ghi tên kênh, tên video. Bên cạnh mỗi ý chép, ghi mốc thời gian, ví dụ "4:35". Đây là thứ đơn giản nhất mà ít người làm, và là thứ cứu bạn nhiều nhất. Một tuần sau, khi không hiểu ghi chú của mình, bạn mở đúng phút đó nghe lại trong ba mươi giây thay vì xem lại cả video hai mươi phút.
2. Mẫu câu có chỗ thay thế
Thay vì chép một câu ví dụ hoàn chỉnh, chép nó dưới dạng khung có phần thay được. Ví dụ video dạy cách nhờ giúp đỡ lịch sự bằng tiếng Anh:
- Would you mind + V-ing …? — Would you mind closing the window?
- Could you possibly + V …? — Could you possibly send it again?
Khung câu dùng được cho hàng trăm tình huống, còn một câu ví dụ đơn lẻ chỉ dùng được cho đúng một.
3. Một ví dụ của chính bạn
Ngay sau mỗi mẫu câu, dừng video, tự đặt một câu về đời sống của bạn. Ví dụ video phân biệt used to và be used to:
- used to + động từ nguyên mẫu: việc ngày xưa hay làm, giờ không còn. Câu của bạn: I used to live in Hue.
- be used to + V-ing: đã quen với việc gì. Câu của bạn: I'm used to getting up early.
Ví dụ tự đặt nhớ lâu hơn ví dụ của giáo viên rất nhiều, vì nó gắn với ký ức của bạn. Nó cũng là phép thử: nếu không đặt được câu nào, nghĩa là bạn chưa hiểu như mình tưởng.
4. Lỗi mà giáo viên cảnh báo
Giáo viên giỏi thường nói "người học hay nhầm chỗ này". Câu đó đáng chép nhất cả video. Chép theo dạng "sai → đúng": I am agree → I agree. Với người Việt, các lỗi này thường lặp lại theo cùng kiểu, nên sau vài video bạn sẽ có một danh sách lỗi riêng rất giá trị.
5. Câu hỏi bạn chưa trả lời được
Khi một chỗ chưa thông, đừng cố hiểu bằng mọi giá trong lúc xem. Ghi câu hỏi lại kèm mốc thời gian: "4:35 — vậy với be used to có dùng danh từ được không?" Sau video, tìm câu trả lời trong phần bình luận, trong video khác hoặc trong sách. Danh sách câu hỏi này cho thấy chỗ bạn đang yếu thật sự.
Những thứ không cần chép
- Lời chào, phần giới thiệu kênh, lời kêu gọi theo dõi. Hiển nhiên, nhưng nhiều người vẫn chép tiêu đề từng đoạn của video.
- Mọi từ mới xuất hiện. Chỉ chép từ thuộc trọng tâm bài hoặc từ bạn chắc sẽ dùng. Từ xuất hiện tình cờ trong ví dụ của giáo viên có thể bỏ qua.
- Phần giải thích dài bằng lời. Nếu giáo viên mất hai phút để giải thích một quy tắc, chép lại một dòng tóm tắt bằng lời của bạn cộng mốc thời gian, thay vì chép nguyên văn.
- Bảng tóm tắt đã có sẵn trong phần mô tả video hoặc tài liệu đính kèm. Lưu đường dẫn là đủ.
Một trang ghi chép tốt cho video mười lăm phút thường chỉ chiếm một mặt giấy. Nếu bạn viết kín ba mặt, gần như chắc chắn bạn đang chép thay vì chọn.
Chia trang ba phần
Một cách chia trang đơn giản, lấy cảm hứng từ phương pháp ghi chép phổ biến của sinh viên:
- Cột trái hẹp: mốc thời gian và từ khoá, hoặc câu hỏi để tự kiểm.
- Cột phải rộng: mẫu câu, ví dụ của giáo viên, ví dụ của bạn, lỗi cần tránh.
- Dải dưới cùng: hai ba câu tóm tắt cả video bằng lời của bạn, viết sau khi xem xong.
Lợi ích lớn nhất của cột trái là khi ôn bạn che cột phải lại, nhìn từ khoá ở cột trái và tự nói ra mẫu câu, ví dụ. Vở ghi chép biến thành bộ câu hỏi tự kiểm.
Nếu ghi trên điện thoại hoặc máy tính, có thể làm tương tự bằng bảng hai cột, nhưng nhớ rằng gõ phím nhanh dễ khiến bạn chép nguyên văn nhiều hơn. Nhiều người thấy viết tay buộc họ chọn lọc tốt hơn.
Nhịp xem và chép
- Xem lượt đầu không chép nếu video dưới mười phút, chỉ để nắm cấu trúc bài.
- Xem lượt hai, dừng ở mỗi mẫu câu để chép khung và tự đặt ví dụ.
- Viết dải tóm tắt ngay sau khi xem xong, khi trí nhớ còn mới.
Với video dài trên hai mươi phút, chia làm nhiều buổi, mỗi buổi một phần, đừng ép xem hết một lần.
Ôn ghi chép: một ngày, một tuần
Ghi chép không ôn thì chỉ là kho lưu trữ. Hai mốc ôn đơn giản:
- Hôm sau, năm phút: che cột phải, nhìn cột trái, nói ra mẫu câu và ví dụ. Chỗ nào không nhớ, đánh dấu.
- Một tuần sau, mười phút: làm lại như trên, rồi viết thêm một ví dụ mới cho mỗi mẫu câu đã đánh dấu. Mở lại video đúng mốc thời gian nếu cần.
Sau hai lần ôn, những mẫu câu vẫn chắc thì có thể bỏ qua; những mẫu câu còn chập chờn thì chuyển sang thẻ ghi nhớ hoặc làm bài luyện cùng chủ điểm trên ngonngu.com.
Câu hỏi thường gặp
Có cần ghi chép khi xem video học ngôn ngữ không?
Có, nhưng không cần chép lại toàn bộ lời giảng vì video tua lại được. Chỉ ghi mốc thời gian, mẫu câu, ví dụ của bạn, lỗi cần tránh và câu hỏi chưa rõ.
Nên ghi chép bằng tay hay trên máy?
Cả hai đều được. Viết tay thường buộc bạn chọn lọc tốt hơn; ghi trên máy tiện tìm lại và chèn đường dẫn video kèm mốc thời gian.
Vì sao nên tự đặt ví dụ khi học từ video?
Ví dụ gắn với đời sống của bạn nhớ lâu hơn ví dụ của giáo viên, và nếu không đặt được câu nào thì đó là dấu hiệu bạn chưa hiểu bài.
Bao lâu thì nên ôn lại ghi chép một lần?
Ôn ngắn vào hôm sau và ôn lại sau một tuần là hai mốc hiệu quả nhất. Mỗi lần chỉ cần năm đến mười phút với cách che cột để tự kiểm.
