Rất nhiều người bắt đầu học một ngôn ngữ bằng một ứng dụng miễn phí trên điện thoại, và đó là khởi đầu tốt. Vấn đề chỉ đến sau vài tháng, khi chuỗi ngày học đã dài mà mở miệng nói vẫn ấp úng. Không phải ứng dụng dở, cũng không phải bạn lười. Ứng dụng học được thiết kế để làm rất tốt một số việc và gần như không làm được một số việc khác. Biết rõ ranh giới đó thì bạn dùng ứng dụng đúng vai, và bù phần thiếu bằng thứ khác, cũng không tốn tiền.
Những việc ứng dụng miễn phí làm tốt hơn cả giáo viên
Ôn từ đúng lúc sắp quên
Trí nhớ quên theo một đường cong khá đều: từ mới học hôm nay, mai đã mờ, tuần sau gần như mất, trừ khi được gặp lại đúng lúc. Ôn cách quãng là cách xếp lịch gặp lại sao cho mỗi lần ôn rơi vào lúc bạn sắp quên. Việc này con người làm bằng tay rất mệt, phần mềm làm thì không tốn sức. Anki là ví dụ quen thuộc, miễn phí trên máy tính và điện thoại Android. Nhiều ứng dụng học khác cũng cài sẵn cơ chế này bên trong.
Học bảng chữ và hệ thống âm
Với các tiếng có chữ viết riêng như tiếng Hàn, tiếng Nhật, tiếng Thái, tiếng Nga, ứng dụng giúp rất nhanh ở giai đoạn đầu: nhận mặt chữ, nghe âm đi kèm, gõ lại. Hangul có thể làm quen trong vài buổi; hiragana và katakana mất lâu hơn nhưng vẫn là việc ứng dụng làm gọn gàng hơn sách.
Giữ nhịp hằng ngày
Thông báo nhắc học, chuỗi ngày liên tục, điểm thưởng: những thứ này bị chê là trò chơi, nhưng chúng giải đúng bài toán khó nhất của người tự học là đều đặn. Mười lăm phút mỗi ngày trong ba tháng hơn hẳn ba buổi học dồn rồi bỏ.
Nghe những câu ngắn, rõ, lặp lại
Ở giai đoạn đầu, tai cần nghe cùng một câu nhiều lần với giọng chuẩn. Ứng dụng làm việc này kiên nhẫn hơn bất kỳ ai.
Những việc ứng dụng gần như không làm được
Bắt bạn tự tạo ra câu
Phần lớn bài tập trong ứng dụng là nhận biết: chọn đáp án đúng, ghép từ có sẵn thành câu, nghe rồi chọn hình. Nhận ra được câu đúng và tự nói ra câu đó là hai kỹ năng khác nhau, dùng hai kiểu trí nhớ khác nhau. Bài xếp các ô từ có sẵn là ví dụ rõ nhất: bạn xếp đúng câu "I have been waiting for an hour" vì các ô đã nằm đó, nhưng tự nói thì ra "I wait one hour". Ứng dụng chấm bạn đúng, đời thật thì không.
Hội thoại có qua có lại
Nói chuyện thật đòi hỏi những việc ứng dụng không mô phỏng được: nghe một câu không đoán trước, xin nhắc lại, sửa câu mình vừa nói sai, đổi chủ đề. Một số ứng dụng có phần hội thoại với máy, hữu ích để làm quen, nhưng máy thường dẫn bạn theo kịch bản và hiếm khi bắt lỗi kiểu người nghe thật sẽ bắt.
Giải thích ngữ pháp có hệ thống
Ứng dụng hay dạy theo kiểu đoán dần từ ví dụ. Với ngữ pháp đơn giản thì ổn. Với những thứ như các thể động từ tiếng Nhật, cách chia đuôi tính từ tiếng Đức hay giống của danh từ tiếng Pháp, đoán dần dẫn tới hiểu nửa vời. Bạn sẽ cần một nguồn giải thích có hệ thống bên cạnh.
Đọc và nghe dài
Bài trong ứng dụng thường dài vài câu. Đọc một bài báo, nghe một đoạn podcast mười phút đòi hỏi sức bền mà bài ngắn không luyện được.
Sửa lỗi của chính bạn
Khi bạn tự viết một đoạn văn, những lỗi đáng sửa nhất là lỗi riêng của bạn: dùng sai giới từ theo kiểu dịch từ tiếng Việt, quên mạo từ, đặt trạng từ sai chỗ. Ứng dụng chỉ chấm được những câu nó đã chuẩn bị sẵn đáp án.
Đường ranh theo trình độ
Ở giai đoạn đầu, phần việc ứng dụng làm tốt chiếm gần hết những gì bạn cần: chữ, âm, từ cơ bản, câu ngắn. Qua giai đoạn sơ cấp, tỷ lệ đó đảo ngược. Người học trung cấp cần đọc dài, nghe dài, nói và viết tự do, và đó đúng là vùng ứng dụng yếu. Đây là lý do nhiều người thấy ứng dụng "hết tác dụng" sau một thời gian: không phải ứng dụng tệ đi, mà nhu cầu của bạn đã đi qua vùng nó mạnh.
Dùng ứng dụng đúng vai trong một ngày học
Một cách sắp xếp đơn giản, không tốn đồng nào:
- Mười lăm phút ứng dụng cho phần ôn từ và bài mới ngắn. Làm vào giờ cố định.
- Ngay sau đó, ba câu tự nói. Tắt ứng dụng, nói to ba câu về chính bạn, dùng từ vừa học. Không có ô từ gợi ý, không có đáp án chọn sẵn.
- Cuối tuần, một đoạn viết ngắn năm đến bảy câu, kể lại tuần của bạn. Viết xong, nhờ người biết ngôn ngữ đó đọc, hoặc dùng các bài học và viết có nhận xét miễn phí trong hệ Ngôn Ngữ.
- Thêm một nguồn nghe dài khi đã qua sơ cấp: một tập podcast, một bản tin dành cho người học.
Bước hai là bước hay bị bỏ nhất và cũng đáng giá nhất. Ba câu tự nói chỉ mất một phút nhưng biến kiến thức nhận biết thành kiến thức dùng được.
Đọc kỹ phần miễn phí gồm những gì
Bản miễn phí của các ứng dụng thường có giới hạn: quảng cáo xen giữa bài, giới hạn số lần sai mỗi ngày, khoá một số kỹ năng hoặc bài ôn. Phần lớn giới hạn này gây phiền chứ không chặn việc học. Tuy vậy, có những giới hạn chạm đúng vào việc bạn cần, ví dụ khoá phần ôn lỗi sai. Trước khi gắn bó, hãy học thử một tuần và để ý xem giới hạn nào thật sự cản bạn, rồi mới quyết định có cần tìm công cụ khác hay không.
Những điều không cần làm
- Không cần giữ chuỗi ngày bằng mọi giá. Làm một bài dễ chỉ để giữ chuỗi thì chuỗi là của ứng dụng, không phải của bạn.
- Không cần cài năm ứng dụng cùng lúc. Hai thứ là đủ: một để ôn từ, một để có bài học theo thứ tự.
- Không cần chờ học hết cây bài trong ứng dụng mới bắt đầu nói. Nói từ tuần đầu, dù chỉ ba câu.
Câu hỏi thường gặp
Học ngôn ngữ chỉ bằng ứng dụng miễn phí có giỏi được không?
Đủ để có nền tảng chữ, âm, từ vựng cơ bản. Để nói và viết tự nhiên, bạn cần thêm luyện tạo câu, đọc nghe dài và người sửa lỗi, những thứ ứng dụng làm yếu.
Mỗi ngày học bằng ứng dụng bao lâu là hợp lý?
Khoảng mười lăm đến hai mươi phút là đủ cho phần ứng dụng làm tốt. Thời gian còn lại nên dành cho tự nói, đọc và nghe dài.
Vì sao học ứng dụng lâu mà vẫn không nói được?
Vì phần lớn bài tập trong ứng dụng là nhận biết: chọn và ghép từ có sẵn. Tự nói ra câu là kỹ năng khác, chỉ lên khi bạn tập nói mà không có gợi ý.
Ứng dụng có thay được giáo viên không?
Thay được phần ôn từ và giữ nhịp, có khi còn làm tốt hơn. Không thay được phần sửa lỗi riêng của bạn và phần hội thoại thật, vì thế cần thêm người luyện cùng.
