Tìm đánh giá về một cuốn sách hay một ứng dụng thì ra hàng chục bài, và phần lớn đều nói nó tốt. Vấn đề là đánh giá không kèm bối cảnh thì không dùng được: bạn không biết người viết ở trình độ nào, học để làm gì, và đã dùng bao lâu.
- Đánh giá đáng tin luôn nêu bối cảnh người viết trước khi nêu kết luận.
- Nhận xét nêu được cả điểm yếu đáng tin hơn nhiều so với nhận xét chỉ toàn khen.
- Danh sách tốt nhất thường được xếp theo mức độ phổ biến, không theo mức phù hợp với bạn.
- Nhận xét ngắn vẫn dùng được nếu bạn đọc phần mô tả cách dùng thay vì đọc kết luận.
Bốn dấu hiệu của đánh giá đáng tin
Bốn dấu hiệu dưới đây lọc rất nhanh. Dấu hiệu đầu tiên quan trọng nhất: nếu người viết không nói họ ở trình độ nào và học để làm gì, thì kết luận của họ không áp dụng được cho bất kỳ ai cụ thể. Một đánh giá nói rõ bối cảnh, kể cả khi kết luận trái với nhu cầu của bạn, vẫn có ích hơn nhiều.
Ba loại nên bỏ qua
Ba loại dưới đây chiếm phần lớn nội dung bạn gặp khi tìm kiếm, và chúng ngốn thời gian mà cho rất ít thông tin. Loại thứ nhất phổ biến nhất: danh sách xếp hạng thường phản ánh mức độ phổ biến và khả năng tiếp thị hơn là mức độ phù hợp, và gần như không danh sách nào biết bạn cần gì.
Rút thông tin từ nhận xét ngắn
Ngay cả những nhận xét vài dòng cũng dùng được nếu bạn đọc đúng chỗ. Bỏ qua phần kết luận và tìm hai thứ: mô tả về cách tài liệu vận hành, và mô tả về hoàn cảnh người viết. Một dòng kiểu tôi dùng nó mỗi sáng mười phút trên đường đi làm cho bạn nhiều thông tin hơn hẳn một dòng khen nó rất hiệu quả. Ngoài ra, các nhận xét tiêu cực thường chứa nhiều chi tiết cụ thể hơn nhận xét tích cực, nên đọc chúng thường hiệu quả hơn — miễn là bạn phân biệt được lời phàn nàn về tài liệu với lời phàn nàn về việc học nói chung.
Sai lầm thường gặp
- Đọc mười bài giới thiệu rồi vẫn không quyết được, trong khi mười phút tự thử đã đủ.
- Tin một danh sách xếp hạng mà không xem người xếp dựa trên tiêu chí gì.
- Bỏ qua nhận xét tiêu cực vì nghĩ đó là người khó tính, trong khi chúng thường cụ thể nhất.
Câu hỏi thường gặp
Đánh giá theo sao có đáng tin không?
Điểm số trung bình cho biết mức hài lòng chung, không cho biết tài liệu hợp với ai. Hãy dùng nó để loại những lựa chọn có điểm rất thấp, rồi đọc nội dung nhận xét cho phần còn lại.
Hỏi trong nhóm học có tốt hơn không?
Thường tốt hơn nếu bạn nêu rõ trình độ và mục tiêu của mình khi hỏi, vì khi đó câu trả lời được cá nhân hóa. Hỏi chung chung là nên dùng gì thì bạn lại nhận về một danh sách như mọi danh sách khác.
Người dạy giới thiệu tài liệu thì có nên tin không?
Thường đáng tin hơn vì họ biết trình độ của bạn, nhưng vẫn nên tự thử bằng phép thử một trang. Người dạy quen với một bộ tài liệu có thể giới thiệu theo thói quen chứ không theo nhu cầu cụ thể của bạn.
Bao lâu nên dừng việc tìm hiểu và bắt đầu?
Ngay khi bạn có một lựa chọn qua được ba câu loại trừ. Thời gian tìm thứ tốt hơn gần như luôn có giá trị thấp hơn thời gian học với thứ đủ tốt.