Gần như kỳ thi ngôn ngữ nào cũng có một bộ tài liệu dành cho thí sinh, phát miễn phí trên trang chính thức: mô tả bài thi, hướng dẫn cho ngày thi, tiêu chí chấm, đề mẫu kèm đáp án, đôi khi cả bài viết mẫu có lời nhận xét của giám khảo. Đây là học liệu đáng tin nhất bạn có thể có, vì nó do chính người ra đề viết. Vậy mà nhiều người luyện thi hàng tháng trời chưa từng mở nó ra, chỉ đọc các bài tóm tắt lại qua nhiều tay. Bài này chỉ ra những thứ nằm sẵn trong tài liệu chính thức và cách đọc để biến nó thành kế hoạch ôn.
Tìm đúng tài liệu và đúng phiên bản
Tài liệu cho thí sinh thường nằm ở mục dành cho người dự thi, mục tài nguyên, hoặc mục chuẩn bị trên trang của tổ chức ra đề. Có khi nó có tên như "handbook", "guide for test takers", "information for candidates" với kỳ thi tiếng Anh, hoặc tên tương đương bằng thứ tiếng của kỳ thi đó. Hai điều cần kiểm ngay:
- Ngày phát hành hoặc phiên bản. Nếu kỳ thi đã đổi dạng đề, bản cũ vẫn có thể còn trôi nổi. Luôn tải từ trang chính thức chứ không từ nhóm chia sẻ.
- Phiên bản bài thi. Nhiều kỳ thi có hai ba biến thể: học thuật và tổng quát, cho người lớn và cho thiếu niên, thi giấy và thi máy. Đọc đúng tài liệu của biến thể bạn sẽ thi.
Bảy thứ có sẵn trong tài liệu mà ít ai khai thác
1. Kỹ năng được đo trong từng phần
Phần mô tả thường ghi rõ mỗi dạng câu đo gì: hiểu ý chính, hiểu chi tiết, nhận ra quan điểm người viết, theo dõi lập luận. Đây là danh sách kỹ năng bạn cần luyện, viết bởi người ra đề. Đọc kỹ những động từ được dùng. "Nhận ra thái độ người nói" là một kỹ năng khác hẳn "nghe thông tin cụ thể", và cách luyện cũng khác.
2. Tiêu chí chấm phần viết và nói
Đây là phần giá trị nhất. Tiêu chí chấm cho biết giám khảo nhìn vào những khía cạnh nào, thường gồm hoàn thành nhiệm vụ, mạch lạc, vốn từ, ngữ pháp, và với phần nói thêm phát âm, độ trôi chảy. Mô tả từng mức thường có những cụm từ đáng để ý. Ví dụ mô tả một mức có thể nói người viết dùng từ nối "một cách máy móc" hoặc "quá nhiều". Nhiều người học thuộc thật nhiều từ nối như moreover, furthermore, in addition để rải khắp bài, và chính tiêu chí chấm cho thấy kiểu đó bị đánh giá thấp.
3. Bài mẫu có lời nhận xét
Một số tài liệu kèm bài viết hoặc bản ghi phần nói của thí sinh thật ở các mức khác nhau, có lời nhận xét vì sao bài được xếp mức đó. Đây là bài học về cách chấm, đáng giá hơn mọi bài mẫu "điểm tuyệt đối" do người ngoài viết. Đọc bài ở mức bạn đang nhắm và ở mức ngay dưới, so sánh lời nhận xét để thấy chỗ khác biệt.
4. Độ dài và cách tính
Tài liệu cho biết yêu cầu độ dài tối thiểu, có tính hay không tính những phần nào. Đừng dựa vào lời đồn về việc viết thiếu chữ bị trừ bao nhiêu; đọc đúng câu chữ trong tài liệu.
5. Quy định ngày thi
Được mang gì vào phòng, giấy tờ tùy thân nào được chấp nhận, đến muộn thì sao, được viết bằng bút chì hay bút mực, có được ghi chú lên đề không. Mỗi năm đều có thí sinh mất cả buổi thi vì một chi tiết hành chính như mang sai giấy tờ.
6. Hình thức thi trên máy
Nếu thi trên máy, tài liệu thường mô tả giao diện: cách chuyển câu, có quay lại câu trước được không, có công cụ đánh dấu không, có đếm chữ tự động trong phần viết không. Nhiều kỳ thi còn cho làm thử giao diện miễn phí. Làm quen trước giúp bạn không mất vài phút đầu để tìm nút.
7. Phần nói diễn ra thế nào
Thi nói trực tiếp với giám khảo, thi nói qua máy ghi âm, hay thi nói theo cặp với thí sinh khác là ba trải nghiệm rất khác. Tài liệu mô tả rõ hình thức và thường có câu hỏi mẫu cho từng phần. Nếu thi theo cặp, hãy luyện cả việc nhường lời và đáp lại bạn thi, không chỉ nói độc thoại.
Cách đọc để ra kế hoạch ôn
- Lần đọc đầu: đọc lướt toàn bộ, ghi lại cấu trúc bài thi trên một trang.
- Lần đọc thứ hai: chép tiêu chí chấm phần viết và nói ra một tờ riêng, chuyển sang lời của bạn. Ví dụ "dùng đa dạng cấu trúc câu" thành "mỗi đoạn có ít nhất một câu phức và một câu dùng mệnh đề quan hệ".
- Làm đề mẫu theo đúng điều kiện thi, chấm bằng đáp án và tiêu chí trong chính tài liệu.
- Đối chiếu bài của bạn với bài mẫu có nhận xét ở cùng mức. Ghi hai ba điểm khác biệt rõ nhất.
- Lập danh sách kỹ năng từ phần mô tả, đánh dấu kỹ năng nào bạn thấy yếu sau đề mẫu, và ưu tiên ôn những kỹ năng đó.
Phần ôn kỹ năng nền có thể làm song song ở các bài học theo cấp độ, còn tài liệu chính thức là chuẩn để kiểm xem bạn đang ôn đúng hướng hay không.
Những gì tài liệu chính thức không làm thay bạn
Tài liệu cho thí sinh mô tả bài thi, nó không dạy ngôn ngữ. Nó không có đủ bài luyện để bạn ôn hàng tháng, và đề mẫu thường chỉ có một hai bộ. Nó cũng không nói trước mức điểm bạn cần cho mục đích riêng như du học hay xin việc; yêu cầu đó do trường, cơ quan tuyển dụng hay chương trình quy định, phải hỏi họ. Đừng kỳ vọng tài liệu chính thức là giáo trình. Hãy coi nó là bản đồ: không đi thay bạn được, nhưng đi mà không có nó thì rất dễ lạc.
Một lưu ý cuối: các nhóm học hay chia sẻ "bản dịch" hay "bản tóm tắt" của tài liệu chính thức. Bản tóm tắt tiện, nhưng dễ bỏ mất đúng những chi tiết quan trọng như lời mô tả từng mức điểm. Đọc tóm tắt để có cái nhìn chung, rồi quay lại bản gốc cho những phần bạn sẽ dựa vào.
Câu hỏi thường gặp
Tài liệu hướng dẫn thí sinh có miễn phí không?
Với phần lớn các kỳ thi ngôn ngữ lớn, tài liệu mô tả bài thi, tiêu chí chấm và ít nhất một bộ đề mẫu được phát miễn phí trên trang chính thức. Các bộ đề luyện thêm có thể là sách bán riêng.
Tiêu chí chấm phần viết tìm ở đâu?
Thường nằm trong tài liệu dành cho thí sinh hoặc mục mô tả phần viết trên trang chính thức của kỳ thi. Nếu chỉ có bản tiếng nước ngoài, hãy tự dịch từng mức sang lời của mình để hiểu sâu.
Có cần đọc hết tài liệu hướng dẫn trước khi luyện đề không?
Ít nhất nên đọc phần cấu trúc bài thi và tiêu chí chấm trước khi làm đề đầu tiên. Phần quy định ngày thi có thể đọc kỹ lại vào tuần trước khi thi.
Bài mẫu trên mạng có đáng tin bằng bài mẫu chính thức không?
Không bằng. Bài mẫu chính thức được chấm thật và có lời nhận xét của giám khảo, còn bài trên mạng thường do người viết tự đánh giá. Dùng bài trên mạng để tham khảo cách diễn đạt, không để đoán mức điểm.
