Phần lớn người tự luyện thi có trong tay ít nhất một bộ đề mẫu chính thức, thứ quý nhất mà kỳ thi phát miễn phí. Rồi họ dùng nó theo cách làm hỏng giá trị của nó: làm phần đọc trên sofa, dừng giữa chừng để trả lời tin nhắn, tua lại một câu nghe chưa rõ, liếc đáp án sau mỗi phần. Cuối buổi có một con số, nhưng con số đó không đo năng lực trong phòng thi. Đề mẫu chính thức có hạn, mỗi bộ chỉ "dùng mới" được một lần. Bài này nói cách dựng một buổi thi thử tại nhà đủ nghiêm để lần dùng đó không bị phí.
Vì sao làm đề "thoải mái" cho điểm cao giả
Có ba thứ làm điểm ở nhà cao hơn điểm thật, và cả ba đều không phải do bạn gian lận cố ý.
- Thời gian co giãn. Không ai canh giờ thì bạn sẽ dành thêm vài phút cho câu khó mà không nhận ra. Trong phòng thi, chính vài phút đó là phần bạn mất ở những câu cuối chưa kịp làm.
- Nghe được tua lại. Ở hầu hết các kỳ thi, mỗi đoạn nghe chỉ phát một hoặc hai lần theo đúng quy định của đề. Một lần tua là một lần bạn nghe thứ thí sinh thật không được nghe.
- Sức bền không bị thử. Bài thi thật kéo dài liên tục, nhiều phần nối nhau. Làm từng phần rời rạc trong ba ngày thì bạn không biết đầu óc mình còn tỉnh ở phần cuối hay không.
Hệ quả là người học tự tin quá mức, đăng ký thi sớm, rồi ngạc nhiên vì kết quả. Thi thử nghiêm không làm bạn giỏi lên ngay, nhưng nó cho bạn một con số trung thực để quyết định học tiếp bao lâu.
Chuẩn bị trước buổi thi thử
Đọc quy định của đề, không phải đọc đề
Mở phần hướng dẫn trong bộ đề mẫu hoặc trên trang chính thức của kỳ thi để biết: mỗi phần bao nhiêu phút, nghe phát mấy lần, có thời gian chép đáp án sang phiếu riêng không, phần nói diễn ra thế nào. Những quy định này thay đổi theo kỳ thi và có lúc thay đổi theo năm, nên đọc đúng tài liệu mới nhất. Ghi ra một dòng thời gian cho cả buổi: phần nào bắt đầu lúc mấy giờ, nghỉ giữa giờ bao lâu nếu đề cho phép.
Chọn khung giờ giống ngày thi
Nếu bạn sẽ thi buổi sáng, đừng thi thử lúc mười giờ đêm. Não buổi sáng và buổi tối làm việc khác nhau, và bạn cần biết mình ở trạng thái nào lúc tám giờ sáng sau một đêm ngủ bình thường. Ăn sáng như ngày thi, uống đúng lượng cà phê như ngày thi.
Dọn bàn như bàn thi
Trên bàn chỉ để thứ được phép mang vào phòng thi: bút, bút chì, tẩy, giấy nháp đúng cỡ. Điện thoại để phòng khác, không chỉ úp mặt xuống. Từ điển, vở ghi, sách ngữ pháp cất đi. Nếu kỳ thi làm trên máy, dùng máy tính với một cửa sổ duy nhất, tắt thông báo.
Canh giờ: dùng đồng hồ, không dùng cảm giác
Đặt một đồng hồ đếm ngược riêng cho từng phần, không phải một đồng hồ chung cho cả buổi. Đồng hồ hẹn giờ bếp hoặc đồng hồ trên một thiết bị không dùng để làm bài đều được. Khi chuông reo, bút đặt xuống, dù câu đang làm dở. Đây là luật khó giữ nhất và cũng là luật quan trọng nhất.
Ghi lại bên lề nháp giờ bạn làm xong từng nhóm câu. Ví dụ phần đọc có bốn bài, bạn ghi phút kết thúc của mỗi bài. Sau buổi thi, nhìn vào đó bạn sẽ thấy ngay bài nào ngốn thời gian bất thường. Thông tin này đáng giá ngang với điểm số.
Với phần viết, canh giờ cả từng bước: bao nhiêu phút lập dàn ý, bao nhiêu phút viết, bao nhiêu phút đọc lại. Người viết hay hết giờ khi chưa đọc lại, và lỗi chính tả, lỗi chia động từ thường nằm sẵn trong đoạn cuối viết vội.
Tiếng ồn và âm thanh: phòng thi không yên tĩnh như bạn nghĩ
Phòng thi thật có tiếng giấy lật, tiếng ho, tiếng ghế kéo, tiếng điều hoà. Ở phần nghe, nếu thi bằng loa chung thì âm thanh còn vang hơn tai nghe ở nhà. Bạn không cần tái tạo y hệt, nhưng đừng luyện trong im lặng tuyệt đối rồi mới gặp tiếng ồn lần đầu ở ngày thi.
- Nếu kỳ thi phát nghe bằng loa, ở nhà hãy phát bằng loa ngoài đặt cách bạn hai ba mét, không đeo tai nghe.
- Nếu kỳ thi dùng tai nghe, dùng tai nghe trùm tai bình thường, đừng dùng loại chống ồn chủ động mà phòng thi không có.
- Để cửa phòng hé, chấp nhận tiếng xe ngoài đường, tiếng người nhà nói chuyện ở mức vừa. Mục tiêu là quen giữ tập trung khi có âm thanh nền.
Phát file nghe một lần duy nhất từ đầu đến cuối, kể cả phần hướng dẫn. Không bấm dừng. Nếu lỡ không nghe được một câu, đánh dấu một câu trả lời rồi đi tiếp, như trong phòng thi.
Giấy nháp đúng quy cách
Người ta hay bỏ qua chi tiết này. Nhiều kỳ thi chỉ phát một lượng giấy nháp nhất định, có kỳ thi trên máy chỉ cho một tấm bảng nhỏ xoá được. Nếu ở nhà bạn quen viết nháp tràn ba trang A4, thì ngày thi bạn sẽ lúng túng ở phần viết và phần nghe ghi chú. Hãy dùng đúng loại và đúng lượng nháp mà quy định cho phép. Với phần nghe, tập ghi chú bằng từ khoá ngắn, mũi tên, chữ viết tắt riêng của bạn trên một khoảng giấy nhỏ.
Nếu đề yêu cầu chép đáp án sang phiếu trả lời, hãy tập luôn bước chép. Tự kẻ một phiếu đơn giản và tô hoặc ghi đáp án vào đó trong thời gian đề cho phép. Lỗi lệch dòng khi chép đáp án làm mất điểm hàng loạt mà không liên quan gì đến năng lực ngôn ngữ.
Phần nói: thi thử khi không có giám khảo
Phần nói khó tái tạo nhất. Cách gần nhất: ghi sẵn câu hỏi của đề mẫu thành file âm thanh bằng giọng của bạn hoặc nhờ một người bạn đọc, có khoảng lặng đúng bằng thời gian chuẩn bị và thời gian trả lời. Phát file đó, trả lời to vào điện thoại đang ghi âm. Không dừng lại sửa câu. Người bạn ngồi đối diện càng tốt, kể cả khi họ không biết thứ tiếng đó, vì có một người nhìn mình là một áp lực rất khác với nói một mình.
Câu thoát hiểm nên tập sẵn khi bí ý, ví dụ trong tiếng Anh: That's an interesting question. Let me think about it for a second. hoặc I haven't thought about that before, but I'd say... Một câu đệm tự nhiên đỡ hơn mười giây im lặng.
Sau buổi thi thử: chấm và đọc kết quả
Chấm ngay hôm đó, khi trí nhớ về từng câu còn tươi. Chấm phần trắc nghiệm theo đáp án của chính đề mẫu. Phần viết và nói thì so với tiêu chí chấm mà kỳ thi công bố, đừng tự cho điểm theo cảm giác. Sau đó trả lời ba câu hỏi:
- Phần nào thiếu thời gian, và thiếu ở câu nào? (nhìn các mốc giờ đã ghi)
- Câu sai là do không hiểu, do vội, hay do chép nhầm?
- Sức tập trung tụt ở phần nào của buổi?
Câu hỏi thứ hai đáng ghi lại có hệ thống, vì mỗi loại lỗi cần một cách ôn khác nhau. Nếu cần thêm đề để luyện theo dạng sau khi đã dùng hết đề mẫu chính thức, bạn có thể làm các bài thi thử theo từng kỹ năng và giữ đề chính thức cho những buổi thi trọn vẹn.
Một gợi ý cuối: đừng dùng hết đề mẫu chính thức trong tháng đầu. Giữ lại ít nhất một bộ cho khoảng hai tuần trước ngày thi, làm theo đúng quy trình trên. Đó là lần đo cuối cùng trước khi bước vào phòng thi thật.
Câu hỏi thường gặp
Thi thử tại nhà bao lâu một lần là hợp lý?
Thi thử trọn bộ khá tốn sức và tốn đề, nên cách hai đến bốn tuần một lần là vừa. Giữa các lần đó, luyện từng phần riêng và sửa đúng những lỗi buổi thi thử đã chỉ ra.
Điểm thi thử ở nhà có giống điểm thi thật không?
Nếu bạn giữ đúng giờ, không tua nghe, không tra cứu thì điểm phần trắc nghiệm thường khá sát. Phần viết và nói tự chấm dễ lệch hơn, nên coi đó là ước lượng và so với tiêu chí công bố thay vì cảm giác.
Có nên làm lại đề mẫu đã làm rồi không?
Làm lại vẫn có ích để luyện tốc độ và kỹ thuật, nhưng điểm lần hai không đo được trình độ vì bạn đã nhớ một phần đáp án. Đừng lấy điểm làm lại để quyết định ngày đăng ký thi.
Không có phòng yên tĩnh thì thi thử thế nào?
Không cần yên tĩnh tuyệt đối, phòng thi thật cũng có tiếng ồn. Điều cần giữ là không bị ngắt quãng: báo trước với người nhà một khung giờ, để điện thoại ở phòng khác và làm liền một mạch.
