Cộng đồng học liệu mở sống được nhờ người dùng chia sẻ lại kinh nghiệm. Nhưng một đánh giá chỉ hữu ích khi nó nói rõ bạn là ai và bạn dùng nó thế nào — đó là hai thứ mà phần lớn nhận xét bỏ qua, và cũng là hai thứ tốn ít công nhất để thêm vào.
- Bốn phần: bối cảnh của bạn, cách bạn dùng, kết quả cụ thể, và ai nên hoặc không nên dùng.
- Nêu điểm yếu không làm giảm giá trị đánh giá mà làm tăng độ tin cậy của nó.
- Viết sau khi đã dùng ít nhất vài tháng, không viết sau vài ngày.
- Tránh so sánh hạ thấp tài liệu khác — mô tả cái bạn dùng là đủ.
Bốn phần của một đánh giá dùng được
Bốn phần dưới đây, mỗi phần vài câu, tạo ra một đánh giá mà người sau thật sự dùng được. Phần đầu là phần hay bị bỏ nhất và cũng quan trọng nhất, vì nó cho người đọc biết đánh giá này có áp dụng cho họ hay không.
Nêu điểm yếu cho công bằng
Một đánh giá chỉ toàn khen thường bị người đọc bỏ qua, vì không tài liệu nào không có giới hạn. Nêu điểm yếu không làm hại tài liệu bạn thích, mà giúp người đọc tự đối chiếu và tìm cách bổ sung. Cách nêu công bằng là mô tả giới hạn thay vì phán xét: nói rằng bộ này ít bài luyện nói nên bạn phải bổ sung từ nguồn khác thì hữu ích hơn nhiều so với nói rằng bộ này thiếu sót. Nếu điểm yếu bạn gặp có thể do cách bạn dùng chứ không do tài liệu, hãy nói rõ điều đó — sự trung thực này làm cả bài đánh giá đáng tin hơn.
Bốn thứ không nên đưa vào
Bốn thứ dưới đây làm giảm giá trị của một đánh giá dù người viết hoàn toàn có thiện chí. Thứ đầu tiên phổ biến nhất và cũng dễ tránh nhất: một kết luận chung chung không kèm chi tiết nào thì người đọc không có gì để đối chiếu với hoàn cảnh của họ. Thứ tư liên quan tới sự công bằng — chỉ nên nhận xét về thứ bạn đã thật sự dùng, không nhận xét thay cho trải nghiệm nghe kể lại.
Sai lầm thường gặp
- Viết sau vài ngày dùng, khi chưa có gì để nói ngoài ấn tượng ban đầu.
- Chỉ dùng tính từ mà không có một chi tiết nào về cách dùng thực tế.
- Hạ thấp tài liệu khác để làm nổi bật cái mình thích, khiến người đọc mất tin tưởng.
Câu hỏi thường gặp
Trình độ thấp thì đánh giá có giá trị không?
Rất có giá trị, vì phần lớn người tìm tài liệu cũng đang ở trình độ thấp và họ cần nghe từ người cùng vị trí. Điều quan trọng là bạn nêu rõ trình độ của mình, khi đó đánh giá tự động có đúng đối tượng.
Nên viết ở đâu?
Nơi nào bạn vốn đã tham gia — nhóm học, diễn đàn, hoặc phần nhận xét của chính nguồn tài liệu. Đóng góp ở nơi bạn quen thuộc dễ duy trì hơn là lập một chỗ riêng.
Có nên nêu tài liệu đã bỏ giữa chừng không?
Nên, và đó là loại đánh giá có ích mà hiếm ai viết. Hãy nói rõ bạn bỏ ở đâu và vì sao, đồng thời phân biệt giữa lý do thuộc về tài liệu và lý do thuộc về hoàn cảnh của bạn.
Đánh giá dài bao nhiêu là vừa?
Bốn phần trên viết gọn thì khoảng một đoạn là đủ. Độ dài không quan trọng bằng việc có bối cảnh và có chi tiết cụ thể.